असम : १४ जना किसानदेखि १,५०० सम्म - पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनीलाई असम गौरव पुरस्कार २०२६

जैविक कृषिमा रूपान्तरण, किसानहरूको सशक्तीकरण तथा असमका कृषि उत्पादनलाई राष्ट्रिय एवं अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्‍याउन योगदान गरेको गोलाघाटस्थित कृषक उत्पादक कम्पनी सम्मानित

मेरापानी

गोलाघाट, २४ अक्टोबर : सामूहिक कृषि तथा समुदायमा आधारित कृषि विकासको क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याएको भन्दै असमको गोलाघाट जिल्लाअन्तर्गत मेरापानी प्रहरी थाना तथा सरुपानी गाउँ पञ्चायतअन्तर्गत पदुम पथर गाउँमा अवस्थित पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनी लिमिटेड लाई असम सरकारद्वारा प्रदान गरिने प्रतिष्ठित असम गौरव पुरस्कार २०२६ का लागि छनोट गरिएको छ। यो पुरस्कार राज्यको तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो। असमका मुख्यमन्त्री डा. हिमन्त विश्व शर्माले शुक्रबार उक्त पुरस्कारको घोषणा गरेका हुन्।

असम नागरिक पुरस्कारहरू विभिन्न क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान तथा उपलब्धि हासिल गर्ने व्यक्ति र संस्थाहरूलाई प्रदान गरिन्छन्। असम विभव राज्यको सर्वोच्च नागरिक सम्मान हो भने त्यसपछि असम सौरभ र असम गौरव आउँछन्। पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनी लिमिटेडलाई प्रदान गरिने यस सम्मानले जैविक कृषि, सामूहिक उद्यमशीलता तथा कृषि उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धिमार्फत ग्रामीण जनजीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सकिने सम्भावनालाई उजागर गरेको छ।

यस वर्षको पुरस्कारका लागि छनोट भएका दुई संस्थामध्ये यो कम्पनी पनि एक हो। अर्को संस्था जलकृषिको क्षेत्रमा कार्यरत कालोङ कापिली हो।

{ १४ जना किसानदेखि १,५०० किसानको सञ्जालसम्म }

पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनी लिमिटेडको यात्रा सामूहिक प्रयास, संस्थागत सहयोग र निरन्तर मेहनतको माध्यमबाट सानो किसान समूहले कसरी ठूलो कृषि उद्यमको रूप लिन सक्छ भन्ने प्रेरणादायी उदाहरण हो। यस यात्राको सुरुआत करिब १४ जना किसानले कृषि गतिविधिलाई सामूहिक रूपमा अगाडि बढाउने उद्देश्यले पदुम पथर सगरमाथा एग्रिकल्चरल सर्भिस ग्रुप (ASG) गठन गरेपछि भएको थियो। गोलाघाट जिल्ला कृषि कार्यालय तथा कृषि विभागको मार्गदर्शनमा स्थापित यस समूहले सामूहिक खेती, कृषि उत्पादनमा वृद्धि तथा किसानहरूको जीविकोपार्जनका अवसर विस्तार गर्ने दिशामा काम गरेको थियो।

समूहले अनुभव हासिल गर्दै गएपछि पदुम पथर अर्गानिक ग्रोअर्स सोसाइटी स्थापना गर्‍यो, जुन कृषकहरूको रुचि समूह अर्थात् फार्मर्स इन्टरेस्ट ग्रुप (FIG) का रूपमा विकसित भयो। जैविक खेतीप्रति बढ्दो जागरूकता तथा यसको व्यावसायिक सम्भावनालाई आत्मसात् गर्दै उक्त समूहमा करिब ५० जना सदस्य आबद्ध भए र लगभग ५० एकड जमिनमा खेती गर्न थाले। कृषि अधिकारीहरूसँगको निरन्तर सम्पर्कले किसानहरूलाई सरकारी योजनाहरूको जानकारी प्राप्त गर्न, खेतीका विधिहरू सुधार गर्न तथा संगठित उत्पादन र बजारीकरणका सम्भावनाहरू बुझ्न मद्दत गर्‍यो। यी प्रयासहरूले किसानहरूको स्वामित्वमा आधारित व्यावसायिक उद्यम स्थापना गर्ने आधार तयार पारे।

{ कृषक उत्पादक कम्पनीको स्थापना }

यस यात्राको एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि २४ अगस्ट २०१७ मा हासिल भयो, जब पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनी लिमिटेड कम्पनीका रूपमा दर्ता भयो। यो मिति भारतको कर्पोरेट मामिला मन्त्रालयको अभिलेखबाट प्राप्त जानकारीका आधारमा उल्लेख गरिएको हो। कम्पनीको स्थापना भारत सरकारको उत्तरपूर्वी क्षेत्रका लागि जैविक मूल्य शृङ्खला विकास अभियान (Mission Organic Value Chain Development for North Eastern Region—MOVCDNER) सँग सम्बन्धित थियो। यस कार्यक्रमको उद्देश्य जैविक उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्नु, कृषि उत्पादनको मूल्य शृङ्खला विकास गर्नु तथा उत्तरपूर्वी भारतका किसानहरूलाई व्यापक बजारसम्म पहुँच उपलब्ध गराउनु हो।

कृषि सेवा समूहबाट जैविक उत्पादक समाज हुँदै कृषक उत्पादक कम्पनीसम्मको यात्रा यस समूहको कार्यशैलीमा आएको महत्त्वपूर्ण परिवर्तनको प्रतीक हो। यसले सानो स्तरको सामूहिक खेतीलाई व्यवस्थित उत्पादन, प्रशोधन, प्याकेजिङ तथा व्यावसायिक बजारीकरणसँग जोड्ने दिशामा नयाँ सम्भावना खोल्यो।

{ विस्तार हुँदै गएको जैविक कृषि सञ्जाल }

कम्पनीका निर्देशक सञ्जित विश्वकर्मा का अनुसार, स्थापनाकालदेखि नै संस्थाले उल्लेखनीय प्रगति गरेको छ। विश्वकर्माले भने, “सुरुमा करिब १४ जना किसानबाट थालिएको हाम्रो प्रयास अहिले लगभग १,५०० किसान सेयरधनीको सञ्जालमा विस्तार भएको छ। यी किसानहरूले करिब १,५०० एकड कृषि जमिनमा खेती गरिरहेका छन्।”

किसानहरूको यो विस्तारले कृषि ज्ञानको आदानप्रदान, बजारसँगको सम्पर्क तथा कृषि उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धिका अवसरहरूलाई थप सुदृढ बनाएको छ। सानो तथा सीमान्त किसानहरूलाई एउटै संस्थागत संरचनामा आबद्ध गरेर कम्पनीले उनीहरूलाई संगठित कृषि बजारमा सहभागी हुने अवसर विस्तार गर्नुका साथै परम्परागत खेतीभन्दा बाहिरका व्यावसायिक सम्भावनाहरू खोज्ने प्रयास गरेको छ।

{ बेसार, अदुवा र असम लेमन मुख्य कृषि उत्पादन }

कम्पनीले अदुवा, बेसार र असम लेमन जस्ता कृषि उत्पादनको खेती, प्रशोधन तथा बजारीकरणमा विशेष ध्यान दिँदै आएको छ। यसको उद्देश्य स्थानीय कृषि उत्पादनको व्यावसायिक मूल्य अभिवृद्धि गर्नु हो। कच्चा कृषि उत्पादन बिक्री गर्नुका अतिरिक्त कम्पनीले केही उत्पादनलाई धुलोका रूपमा प्रशोधन गरी प्याकेजिङ गरेर बजारमा उपलब्ध गराउने कामसमेत गर्दै आएको छ। यस्ता गतिविधिले उत्पादनको विविधीकरण, बजारमा बिक्रीयोग्यता वृद्धि तथा कृषि मूल्य शृङ्खलामा किसानहरूको आर्थिक लाभ बढाउन सहयोग पुर्‍याउन सक्छन्।

कम्पनीका अध्यक्ष अञ्जल लिम्बू द्वारा उपलब्ध गराइएको जानकारीअनुसार, कम्पनीका उत्पादनहरू भारतका करिब १७ वटा राज्यका बजारमा पुगेका छन्। साथै, कम्पनीले आफ्ना उत्पादनहरू दुबई र साउदी अरबमा निर्यात गरेको छ। कम्पनीले भारतका विभिन्न स्थानमा आयोजित कृषि प्रदर्शनी तथा व्यापारिक कार्यक्रममा सहभागिता जनाउनुका साथै जर्मनी र इटालीमा आयोजित कृषि कार्यक्रमहरूमा समेत सहभागी भएको जानकारी दिइएको छ।

यस्ता प्रदर्शनी तथा व्यापारिक कार्यक्रमहरूले कम्पनीलाई आफ्ना उत्पादनहरू प्रदर्शन गर्न, व्यावसायिक साझेदारीका सम्भावनाहरू खोज्न र बजारको बदलिँदो माग बुझ्न अवसर प्रदान गरेका छन्। यसले स्थानीय किसानहरूको उत्पादनलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारसँग जोड्ने कम्पनीको प्रयासलाई प्रतिबिम्बित गर्छ।

{ खेतीबाट कृषि प्रशोधन उद्यमसम्म }

कम्पनीको विकासको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष कच्चा कृषि उत्पादनको बिक्रीमा मात्र सीमित नरही प्रशोधन, प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ तथा वितरणलाई समेत व्यावसायिक गतिविधिको अभिन्न हिस्सा बनाउनु हो। कृषि उत्पादनको मूल्य अभिवृद्धिले उत्पादनलाई बजारमा छुट्टै पहिचान दिन, बिक्रीका अवसर बढाउन तथा स्थानीय स्तरमा कृषि प्रशोधनसम्बन्धी गतिविधि विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ। यस्ता प्रयासहरूले ग्रामीण क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्न, उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन दिन तथा कृषि अर्थतन्त्रलाई थप सुदृढ बनाउन सक्ने सम्भावना पनि बोकेका छन्।

असमका किसान समुदायका लागि कम्पनीको अनुभवले कृषि उत्पादनसँगै प्रशोधन, गुणस्तर व्यवस्थापन तथा भरपर्दो वितरण प्रणाली विकास गर्नु दिगो र व्यावसायिक रूपमा सफल कृषक स्वामित्वको उद्यम निर्माण गर्न महत्त्वपूर्ण हुने देखाएको छ।

{ सञ्चालकहरू तथा संस्थागत नेतृत्व }

कम्पनीबाट उपलब्ध गराइएको संस्थागत जानकारीअनुसार, प्रारम्भिक सञ्चालक समितिमा अञ्जल लिम्बू, कुमार लिम्बू, सञ्जित विश्वकर्मा, गिध्यान प्रधान र संगीता मेच रहेका थिए।सन् २०२३ मा संगीता मेचको स्थानमा फिरोजा मेचलाई सञ्चालक नियुक्त गरिएको जानकारी प्राप्त भएको छ। अञ्जल लिम्बूले सञ्चालकहरूमध्ये अध्यक्षको जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै आएका छन्।

सानो किसान समूहबाट व्यवस्थित कृषक उत्पादक कम्पनीसम्मको यात्रामा कम्पनीका सञ्चालकहरू, किसान सेयरधनीहरू तथा कृषि क्षेत्रका संस्थाहरूको संयुक्त प्रयास र सहयोग महत्त्वपूर्ण रहेको छ।

{ अध्यक्षको प्रतिक्रिया }

असम गौरव पुरस्कारका लागि छनोट भएकोमा खुसी व्यक्त गर्दै कम्पनीका अध्यक्ष अञ्जल लिम्बूले यस उपलब्धिलाई सम्पूर्ण क्षेत्रका किसानहरूको साझा सफलता बताएका छन्।लिम्बूले भने, “यस क्षेत्रका किसानहरूका लागि यो गर्वको विषय हो कि एक दशकभन्दा लामो समयदेखि गर्दै आएको निरन्तर मेहनतलाई राज्यको सर्वोच्च नागरिक सम्मानहरूमध्ये एकबाट मान्यता प्रदान गरिएको छ।”

यस सम्मानले कम्पनीलाई आफ्नो किसान सञ्जाल थप सुदृढ बनाउन, उत्पादनको विविधीकरण गर्न, प्रशोधन तथा बजारीकरणका क्षमता विस्तार गर्न र नयाँ बजारका अवसरहरू खोज्न थप प्रोत्साहन प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

{ सामूहिक उपलब्धिको सम्मान }

असम गौरव पुरस्कार २०२६ पदुम पथर एग्रो अर्गानिक प्रोड्युसर्स कम्पनी लिमिटेडको यात्रामा एउटा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो। यसले कम्पनीको विकासमा योगदान पुर्‍याउने किसानहरूको सामूहिक प्रयासलाई व्यापक पहिचान प्रदान गरेको छ। सुरुआतमा करिब १४ जना किसानबाट थालिएको पहल आज लगभग १,५०० किसान सेयरधनी तथा करिब १,५०० एकड कृषि जमिनमा फैलिएको सञ्जालमा विस्तार भएको छ। यसले सामुदायिक सहभागिता, कृषि ज्ञान तथा बजारमुखी योजनामार्फत ग्रामीण क्षेत्रमा सफल कृषि उद्यम निर्माण गर्न सकिने सम्भावनालाई प्रमाणित गरेको छ।

गोलाघाट जिल्ला तथा समग्र असमको कृषि क्षेत्रका लागि यो उपलब्धि विशेष महत्त्वको छ। यसले संगठित खेती, जैविक उत्पादन तथा मूल्य अभिवृद्धि गरिएका कृषि उपजमार्फत ग्रामीण जीविकोपार्जन सुदृढ बनाउन सकिने सम्भावनालाई उजागर गरेको छ। साथै, सामूहिक उद्यमशीलतामार्फत आफ्नो आर्थिक अवस्था सुधार गर्न चाहने अन्य किसान समुदायका लागि पनि यसले प्रेरणादायी उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।

मूलतः पदुम पथरको यो कथा दृढ सङ्कल्प, सहकार्य र निरन्तर मेहनतको कथा हो—१४ जना किसानबाट सुरु भएको एउटा सानो समूहले संगठित कृषि उद्यमको रूप लिँदै राज्यस्तरीय सम्मान हासिल गरेको छ र असमका कृषि उत्पादनलाई भारतका विभिन्न बजारदेखि अन्तर्राष्ट्रिय बजारसम्म पुर्‍याउने यात्रा तय गरेको छ।